حسن بيگلرى

64

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

پديد آمده است . وجوه اختلاف قرائت را طبقه بندى كرده‌اند از جمله شيخ ابو على طبرسى در تفسير مجمع البيان گويد : 1 - اعراب كلمه مختلف باشد اما معنى و صورت آن در كتابت تغيير نكند مانند فَيُضاعِفَهُ ( پس خدا آن را دو چندان كند - آيه 245 سوره بقره و آيه 11 سوره حديد ) كه برفع و نصب فاء خوانده‌اند . عاصم بنا بر آنكه جواب استفهام است برابر رسم الخط قرآن بنصب فاء خوانده و آنان كه برفع خوانده‌اند بر استيناف يا عطف بر يقرض اللّه كرده‌اند . 2 - اعراب كلمه مختلف باشد و معنى تغيير كند ليكن صورت كتابت ثابت باشد چون يَلْقَوْنَ ( در آيه 59 سوره مريم ) كه بفتح ياء و قاف بصيغهء مضارع ثلاثى از لقى - يُلْقِي ( بمعنى ملاقات كردن و ديدن ) وَ يُلَقَّوْنَ ( در آيه 44 سوره آل عمران ) بضم ياء و قاف بصيغهء مضارع مزيد فيه از ألقى - يلقي باب افعال ( به معناى افكندن و انداختن ) است . 3 - اختلاف در حروف كلمه بدون تغيير اعراب و يكسان بودن صورت كتابت مانند نُنْشِزُها ( در آيه 259 سوره بقره ) كه عاصم و حمزه و كسائى و ابن عامر برابر رسم الخط قرآن بازاء نقطه دار خوانده‌اند ( نشز بمعنى بلند كردن و برداشتن چيزى از محلى است ) و نافع و ابن كثير و ابو عمرو با راء بى نقطه قرائت كرده‌اند ( نشر به معناى پراكنده كردن و زنده كردن است ) . زيد بن ثابت از نويسندگان وحى نقل كرده كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بازاء نقطه دار تلاوت فرموده است . 4 - اختلاف در صورت كتابت كلمه بدون تغيير معنى مانند آيه 29 سوره يس إِنْ كانَتْ إِلَّا صَيْحَةً واحِدَةً ( عقوبت ايشان نبود مگر يك آواز و فرياد جبرئيل ) كه ( زقية ) نيز خوانده شده ( صيحه و زقيه هر دو به معناى آواز و فرياد جبرئيل امين است ) .